przeskocz do treści | przeskocz do menu głównego
Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
| |
A | A | A

Konstytucja 3 Maja

Konstytucja 3 Maja, pierwsza konstytucja w Europie i po amerykańskiej druga na świecie, stanowi jedno z najdonioślejszych dokonań polskiego parlamentaryzmu. Została uchwalona w roku 1791 w wyniku obrad Sejmu Czteroletniego. Miała na celu reformę systemu politycznego Rzeczypospolitej i m. in. wprowadziła trójpodział władzy, zniosła konfederacje, liberum veto i wolną elekcję.  Konstytucja została obalona w wyniku zawiązania przez część magnatów konfederacji targowickiej i przegranej wojny z Rosją.

 

Rękopis Konstytucji wszyty jest w jedną z trzech ksiąg zawierających oryginalny zbiór uchwał i konstytucji Sejmu Wielkiego z lat 1788-1792. Księga zawierająca rękopis Konstytucji ma wymiary 40 cm x 25 cm, oprawiona jest w czerwony safian, zdobiony na przedniej i tylnej okładce geometrycznymi bordiurami wykonanymi w technice tłoku ślepego. Grzbiet zdobią tłoczenia w złocie, na szyldziku z czarnej skórki wytłoczono złotem napis Oryginał ustaw sejmu 1791. Tekst Konstytucji spisany został ręką nieznanego pisarza na czterech bifoliach w kancelarii sejmowej pismem kaligraficznym, atramentem brunatnym – powszechnie wówczas stosowanym, na papierze czerpanym. Spisywane na oddzielnych kartach dokumenty sejmowe mają tzw. oprawę bliskoczesną, czyli w nieodległym od ich powstania czasie zostały zebrane i oprawione w księgę liczącą 852 strony, z czego Konstytucja liczy 11 stron (są to strony 74-84). Ostatnia zapisana strona księgi oznaczona jest paginą 559, ale w paginacji występuje wiele przekreśleń i omyłek. Liczne karty księgi są niezapisane i nieobjęte paginacją.

 

Materiały Sejmu Czteroletniego trafiły do Archiwum Potockich w Wilanowie za sprawą marszałka nadwornego litewskiego Ignacego Potockiego, czynnego uczestnika obrad sejmowych i współtwórcy Konstytucji 3 Maja. Aby spuścizna dokumentowa Sejmu Wielkiego nie została zniszczona przez zaborców, zorganizował on, wraz z Stanisławem Małachowskim, wywiezienie rękopisu Konstytucji i innych uchwał sejmowych poza granice kraju, do Saksonii. Dzięki temu ocalone materiały sejmowe znalazły się później jako depozyt w zbiorach wilanowskich. Ignacy, a zwłaszcza jego brat Stanisław Kostka Potocki, zgromadzili w Wilanowie cenny zbiór akt o charakterze publicznym. W latach 70. XIX wieku zbiór ten przeszedł na krzeszowicką linię Potockich. Przechowywany był w ich siedzibie rodowej w Krzeszowicach, a następnie w pałacu Potockich (Pałacu Pod Baranami) w Krakowie. Po wojnie w 1947 roku trafił do Archiwum Głównego Akt Dawnych do zespołu Archiwum Publicznego Potockich. Drugi egzemplarz rękopisu również znajduje się w Archiwum Głównym Akt Dawnych, w tzw. Metryce Litewskiej.

 

Prezentowana w Sali Chorągwianej księga faksymilowo-reprintowa ustaw sejmowych z 1791 roku została wykonana na zamówienie Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przez Bibliotekę Narodową na podstawie oryginału z warszawskiego Archiwum Głównego Akt Dawnych. Jedenaście stron księgi (74-84) zawierających Konstytucję przepisała ręcznie, wiernie naśladując charakter pisma, Aleksandra Kołłątaj, konserwator z Zakładu Konserwacji Zbiorów Bibliotecznych Biblioteki Narodowej.

 

Pozostałe strony wydrukowano na papierze czerpanym techniką cyfrową z zachowaniem przebitek atramentowych znajdujących się na odwrocie kart. Księga odwzorowuje układ oryginału, w tym puste karty, jak i pomyłki w numerowaniu stron. Każdą kartę oddzielnie postarzono, a do bloku księgi doszyto ręcznie utkaną kapitałkę. Księgę oprawiono w skórę koźlęcą i ozdobiono geometrycznymi bordiurami. Wszystkie prace introligatorskie wykonał dr Jacek Tomaszewski, konserwator z warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Kopistka dobrała kolor atramentu, grubość rysika, sprawdziła też, jak papier reaguje na atrament, jak go wchłania itd. Przepisywanie jedenastu stron trwało ponad miesiąc. W ciągu jednego dnia kopistka jest w stanie napisać maksymalnie pół strony. Pozostałe dokumenty zamieszczone w księdze to doskonałej jakości druk reprintowy, powstały na podstawie skanów oryginału poddanych odpowiedniemu opracowaniu w Zakładzie – Wydawnictwo Biblioteki Narodowej.

 

Opracowanie takie miało na celu oddanie wszystkich cech fizycznych dokumentu: przebarwień, plam, kleksów, różnego natężenia atramentu itd. Księgę poddano specjalnemu procesowi starzenia.

 

* Tekst opracowano na podstawie materiałów przygotowanych przez pracowników Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie.
 

Poleć znajomemu


Opuszczasz oficjalny serwis Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej


Dziękujemy za odwiedzenie naszej strony.

Zapraszamy ponownie.