Menu rozwijane

19 października 2021

Ekscelencjo, Szanowny Panie Prezydencie!

Ekscelencje, Panie, Panowie – Wszyscy Dostojny Zaproszeni Goście!

Przede wszystkim Drodzy Gospodarze, Drodzy Litewscy Przyjaciele!

Bardzo dziękuję za tę wystawę, bardzo ciekawą i niezwykle ważną; wystawę, która obrazuje bardzo trudny moment w naszej wspólnej historii – chlubny a zarazem trudny. Dlatego, że oznaczał on w efekcie niestety upadek naszej wspólnej Rzeczypospolitej, tamtej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, która wcześniej przez stulecia święciła tak niezwykłe sukcesy.

Mówię: wspólnej Rzeczypospolitej, bo dla mnie stała się ona wspólna nie tylko z chwilą, w której rzeczywiście doszło do podpisania Unii Lubelskiej, unii polsko–litewskiej. Ona w gruncie rzeczy stała się wspólna w momencie, w którym litewski książę Władysław Jagiełło zasiadł na polskim tronie i stał się królem Polski. To w tym momencie powstał ten związek, który przypieczętowało braterstwo broni i wielkie zwycięstwo pod Grunwaldem. Świętowaliśmy je z Panem Prezydentem Gitanasem Nausėdą wspólnie rok temu w lipcu 2020 roku.

Dziękuję za tę wystawę, bo z jednej strony można z niej wyczytać właśnie tą wspaniałość tamtej wspólnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Z drugiej – niestety, pokazuje ona także, że ta Rzeczpospolita szarpana różnego rodzaju prywatą i interesami, szarpana także przez wrogich sąsiadów, powoli chyliła się ku upadkowi. Pokazuje wielki wysiłek patriotów tamtej Rzeczypospolitej – i tych, którzy byli Polakami, i tych, którzy byli Litwinami – w ratowaniu tamtego dziedzictwa, tamtej wielkiej naszej wspólnoty. Ich wysiłek ku reformowaniu kraju, ku uczynieniu go nowoczesnym, silniejszym, takim, który przetrwa w trudnym miejscu szarpanym wtedy wichrami i, tak jak powiedziałem, interesami wielkich mocarstw coraz bardziej widocznymi i coraz bardziej zatrważającymi. Wznieśli się wtedy rzeczywiście na wyżyny kunsztu politycznego, prawniczego, przygotowując i uchwalając tamtą konstytucję jako dzieło Sejmu Czteroletniego, które dopełniło wzajemne Zaręczenie Narodów – ostatecznie statuujące oba nasze narody na absolutnej równi, gwarantujące Litwie należne jej miejsce jako partnera Polskiego Królestwa w tej wspólnej Rzeczypospolitej, jak cały czas podkreślamy: Obojga Narodów. Nie wymieniając, który pierwszy.

Jest mi niezmiernie miło, że mam dziś okazję, wraz z moim przyjacielem, Prezydentem Republiki Litewskiej Panem Gitanasem Nausėdą, otworzyć tę wystawę poświęconą Litwie i Polsce w epoce Konstytucji Trzeciego maja oraz zainaugurować międzynarodową konferencję naukową na temat genezy, treści i znaczenia tego dokumentu. Chciałbym z tego miejsca podziękować wszystkim osobom zaangażowanym w przygotowywanie tych wydarzeń. Cieszę się ogromnie, że w organizację tej niezwykle istotnej wystawy zaangażowały się tak ważne instytucje jak Muzeum Narodowe Pałac Wielkich Książąt Litewskich, Zamek Królewski w Warszawie, Instytut Adama Mickiewicza, Instytut Polski w Wilnie oraz nasze ambasady. Dziękuję także Uniwersytetowi Witolda Wielkiego, Instytutowi Historii Litwy oraz Muzeum Narodowemu za zorganizowanie konferencji naukowej. Państwa praca w wyjątkowy sposób dokumentuje i popularyzuje nasze wspólne polsko–litewskie dziedzictwo narodowe.

Nazwa wystawy jest bardzo trafna i symboliczna. Właśnie „dobro ojczyzny” było bowiem nadrzędną ideą przyświecającą wielkiej pracy polskich i litewskich reformatorów. Ich nadrzędnym celem była odnowa ustroju politycznego i społecznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Tak, aby wzmocnić państwo i umożliwić jego przetrwanie wbrew zakusom mocarstw ościennych, wbrew ludziom, którym obojętne było, czy nasze wspólne dziedzictwo, czy tamta wspólna Rzeczpospolita będzie istniała, czy nie. Liczyły się dla nich wyłącznie ich prywata, osobiste interesy, ich bogactwa.

Konstytucja Trzeciego maja określała nie tylko nowy ustrój, ale także aksjologiczne podstawy, na których miała opierać się nowoczesna Rzeczpospolita. O wielkości tego aktu stanowiły przede wszystkim przełomowe na ówczesny moment dziejów zasady, na których się opierał. Jak pamiętamy, kluczowe było w nim zaakcentowanie woli narodu jako źródła legitymizacji władzy, a także rządy prawa oraz szacunek dla wielowiekowej tożsamości kulturowej narodu politycznego tworzonego przez ogół obywateli.

Uczestnicząc w dzisiejszym otwarciu wystawy, wraz z Panem Prezydentem, symbolicznie wyrażamy nasze przywiązanie do tych wartości. Jestem bardzo szczęśliwy, że po mrocznym okresie XX wieku, tak mocno naznaczonym podziałami, przemocą i terrorem – zwłaszcza w naszej części Europy – ponownie możemy stać ramię w ramię jako przywódcy Polski i Litwy, zaświadczając o naszym braterstwie, wielowiekowym dziedzictwie naszych narodów oraz wyjątkowych wartościach, które tworzyły nasze państwa. Razem uznajemy, że tylko na fundamencie wspólnej historii możemy budować swoją pomyślną przyszłość.

Wnioski z naszych dziejów są zwłaszcza bardzo istotne w obecnym czasie, gdy ponownie wspólnie musimy bronić naszych granic i gdy ponownie zagrożenie nadciąga ze wschodu. Jestem jednak przekonany, że dzisiejsza Polska i dzisiejsza Litwa, tak mocno zakorzenione we wspólnocie euroatlantyckiej, będące członkami NATO i Unii Europejskiej, razem budujące swoją pomyślność w naszej części Europy, także przez Inicjatywę Trójmorza, tworzące oryginalne formaty wzmacniające tą współpracę, także i obronną, jak Bukaresztańska Dziewiątka, czy nawiązujący do dziedzictwa wspólnej Rzeczypospolitej poprzez Trójkąt Lubelski, sprostają tym wszystkim nowym wyzwaniom.

Od tej strony patrząc, powinniśmy mówić: tak, ta wystawa jest ważna. Tak, ta wystawa nie tylko pokazuje historię. To wystawa także i pouczająca. To również dlatego ogromnie za nią dziękuję: że tutaj będzie przychodziła młodzież, że wystawa będzie tą naszą wspólną, wielką historię potem wchodzącą w ogromnie trudny okres, prezentowała, że młodzież będzie się z nią zapoznawała; że Litwini, którzy będą tutaj przychodzili, będą mogli zobaczyć na własne oczy nie tylko przetłumaczoną na swój język Konstytucję 3 Maja, ale że będą mogli zobaczyć także jakże ważną jej część, jaką w gruncie rzeczy jest Akt Wzajemnego Zaręczenia Narodów.

Nie możemy zapominać o naszym wspólnym dziedzictwie, nie wolno nam. To kwestia także odpowiedzialności za przyszłość naszych ojczyzn. Powinniśmy nadal działać solidarnie w duchu hasła, które przyświecało naszym wielkim przodkom: „Wolni z wolnymi, równi z równymi”.

Niech żyje wolna, niepodległa Litwa! Niech żyje wolna, niepodległa Polska!

Dziękuję Państwu.

Może Cię zainteresować Para Prezydencka z wizytą w Republice Litewskiej Konferencja prasowa Prezydentów Polski i Litwy Wystąpienie Prezydenta RP z okazji 230-lecia Zaręczenia Wzajemnego Obojga Narodów