Menu rozwijane

13 maja 2022

Wystąpienie Prezydenta RP otwierające panel „Za starzy na rock'n'rolla, za młodzi, by umrzeć? OBWE po pięćdziesiątce”
ENGLISH VERSION >>

Panie Prezydencie,
Pani Prezydent,
Dostojni Paneliści,
Szanowni Goście,
Drodzy Przyjaciele!

Chciałbym podziękować organizatorom za zaproszenie mnie do otwarcia tego panelu Piętnastej Konferencji Lennarta Meri. Rozumiem, że głównym tematem jest rola organizacji wielostronnych, a w szczególności OBWE, w zapewnieniu pokoju i bezpieczeństwa. Jedna z interpretacji tytułu mogłaby może sugerować, że Organizacja ta po 50 latach działalności powinna zejść ze sceny międzynarodowej. Powinna po prostu zwinąć się i zrobić miejsce do rock’n’rolla dla innych – jeżeli trzymać się metaforyki użytej w tytule.

Doświadczenie uczy jednak, że niektóre zespoły rock'n'rollowe, szczególnie te z Europy, nawet po pół wieku działalności w show–businessie potrafią wykazać się niezwykłą żywotnością i popularnością. Jak mówi stare przysłowie: toczący się kamień nie obrasta mchem. A historia uczy, że dla organizacji międzynarodowych starszych od OBWE, takich jak ONZ, NATO czy organizacje europejskie, po prostu nie ma alternatywy. Wbrew temu, co sądzili zwolennicy Układu Warszawskiego czy Unii Euroazjatyckiej.

Polska, która obecnie sprawuje przewodnictwo OBWE, uważa, że nie pora na śmierć ani dla OBWE, ani dla ONZ, NATO czy UE. Zdajemy sobie jednak sprawę, że utrzymanie lub zwiększenie ich żywotności i popularności wymaga – podobnie jak w zespole rockowym – zaangażowania wszystkich członków. Zaangażowania w ich cele, zasady i zadania. I podejmowania wynikających z tego odpowiedzialnych, konstruktywnych wysiłków na rzecz realizacji ich celów, zgodnie z ich dokumentami założycielskimi, czy to Kartą Narodów Zjednoczonych, Traktatem Północnoatlantyckim, czy kluczowymi dokumentami OBWE czy traktatami UE.

Szanowni Państwo,
Organizacje te powinny przyczyniać się do zapewnienia pokoju i bezpieczeństwa, także w Europie Wschodniej. Polska będzie nadal dążyć do osiągnięcia tego celu. Będziemy nadal wzywać innych, by czynili to samo. Będziemy też zachęcać do odpowiedniego dostosowywania się, aby zwiększyć skuteczność naszych wspólnych działań.

Powinniśmy działać w ramach ONZ. Cieszę się, że Polska miała przyjemność współpracować z Estonią w Radzie Bezpieczeństwa, której reformę popieramy. W ONZ musimy współpracować ze wszystkimi partnerami, w tym z nowymi członkami różnych organów ONZ. Na przykład, Polska z radością wita bliską współpracę w Radzie Praw Człowieka  z Republiką Czeską, która zastąpiła niedawno Federację Rosyjską. Cieszy nas perspektywa współpracy z partnerem, który szanuje swoje własne zobowiązania w zakresie praw człowieka, zamiast państwa wykazującego całkowitą pogardę dla praw człowieka zarówno w kraju, jak i za granicą – co jest jedną z kluczowych cech „ruskiego miru”, który Rosja stara się szerzyć i narzucać innym.

Powinniśmy nadal dążyć do zapewnienia przestrzegania prawa międzynarodowego. W tym podstawowych zasad Karty Narodów Zjednoczonych, takich jak poszanowanie suwerenności i integralności terytorialnej państw. Nieingerowania w wewnętrzne sprawy innych państw. pokojowego rozwiązywania sporów międzynarodowych.

Musimy zintensyfikować działania mające na celu zapewnienie poszanowania międzynarodowego prawa humanitarnego i praw człowieka, wspierać prowadzenie dochodzeń i ściganie osób odpowiedzialnych za najpoważniejsze zbrodnie, pociągać do odpowiedzialności za zbrodnie agresji, zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwo. Dlatego też Polska wspiera Ukrainę i Międzynarodowy Trybunał Karny w dochodzeniu w sprawie rosyjskich zbrodni na Ukrainie.

Panie i Panowie, 
Powinniśmy działać w ramach NATO. Polska będzie nadal ściśle współpracować ze swymi partnerami w Sojuszu, w tym z bukaresztańską „dziewiątką”, na rzecz wzmocnienia współpracy transatlantyckiej oraz bezpieczeństwa, sojuszniczej obrony i odstraszania, w szczególności na swojej wschodniej flance, co podyktowane jest zasadniczą zmianą sytuacji bezpieczeństwa i militarnej na Ukrainie, ale także na Białorusi.

Musimy kontynuować nasze wysiłki w tym kierunku w okresie poprzedzającym szczyt NATO w Madrycie w czerwcu, ale także po jego zakończeniu, w tym poprzez wzmocnienie zdolności i gotowości naszych wojsk; ich dodatkowe rozmieszczenie, szkolenia i ćwiczenia. Oraz utrzymywanie otwartych drzwi NATO dla wszystkich, którzy chcą i mogą do Sojuszu dołączyć. 

Panie i Panowie,
Wszystkie państwa uczestniczące OBWE powinny działać na forum Organizacji, zdając sobie sprawę z tego, że podstawy bezpieczeństwa i stabilności w Europie i poza nią zostały zachwiane na skutek rosyjskiej agresji na Ukrainę, popartej Białoruś. Rosja złamała wszystkie podstawowe zasady Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w Helsinkach z 1975 roku, a także Paryskiej Karty Nowej Europy z 1990 roku, Dokumentu Stambulskiego z 1999 roku oraz Deklaracji Astańskiej na rzecz  Wspólnoty Bezpieczeństwa z 2010 roku. Oznacza to koniec europejskiego systemu bezpieczeństwa, takiego jaki znaliśmy, zbudowanego po zimnej wojnie,

Musimy się dostosować i przystosować do nowej sytuacji. Odnosi się to również do OBWE. Jest ona jedyną instytucjonalną platformą dyskusji o bezpieczeństwie europejskim z udziałem Rosji i innych państw byłego Związku Radzieckiego.

Dlatego też polskie przewodnictwo będzie nadal dokładać wszelkich starań, aby kwestia agresji zbrojnej w Ukrainie była jednym z głównych tematów obrad tej organizacji, i to mimo wysiłków Rosji zmierzających w przeciwnym kierunku, co wyraźnie uwidoczniło się w jej działaniach w sprawie Specjalnej Misji Obserwacyjnej OBWE na Ukrainie. Musimy wywierać polityczny i dyplomatyczny nacisk na Rosję, przeciwdziałać jej propagandzie i pomagać w dokumentowaniu jej zbrodni.

Niestety, wielokrotne odrzucenie przez Rosję oferty Zachodu dotyczącej budowy wspólnej architektury bezpieczeństwa przez długi czas było przez wielu błędnie interpretowane. Przez lata niektórzy nadal wierzyli w możliwość powstania jakiegoś rodzaju partnerstwa. Mieli nadzieję, że poprzez realizację wspólnych projektów z Rosją (takich jak Nord Stream 1 i 2) uda się doprowadzić do współpracy i zmiany jej zachowania. Dziś wiemy, że były to co najwyżej naiwne złudzenia. Iluzje, które zrodziły bardzo poważne konsekwencje, także dla Ukrainy.

Rosyjska aktywność, także na forum OBWE, przez lata dowodziła, że Rosja nigdy nie była zainteresowana współpracą z Zachodem, lecz jej podważaniem. Jej ciągła obstrukcja, czy to w kwestii modernizacji Dokumentu Wiedeńskiego, czy też dyskusji o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie, to tylko dwa dowody.

Panie i Panowie!
Wszystkie państwa członkowskie winny podejmować działania w ramach UE, zdając sobie sprawę, że może nas czekać wiele miesięcy walki i wyrzeczeń. Dlatego też Polska niezmiennie apeluje o politykę wywierania presji na Rosję i politykę solidarności z Ukrainą. Bez względu na to, jak długa i trudna może być ta droga. Unia Europejska powinna przywodzić tym wysiłkom działając ramię w ramię z partnerami zza Atlantyku i z innych części świata. Zapewnienie odpowiednich środków zarówno Ukrainie, jak i uchodźcom ukraińskim, którzy znaleźli bezpieczny dom w innych krajach winno być częścią tych starań.

Dlatego właśnie Polska i Szwecja zorganizowały niedawno w Warszawie Międzynarodową Konferencję Darczyńców na rzecz Ukrainy. Dlatego wciąż apelujemy o tak potrzebne bieżące wsparcie oraz o zastanowienie się nad sposobami odbudowy zniszczonej przez Rosję infrastruktury Ukrainy. Dlatego apelujemy także o utrzymanie perspektywy europejskiej dla Ukrainy, ale także dla Mołdawii, Gruzji i innych państw spoza UE, które chcą i mogą do niej dołączyć.

Dlatego też powtarzamy, że po zaprzestaniu ataków przez Rosję nie powinno być powrotu do utartych interesów z Moskwą. Bez względu na to, ile może to niektórych z nas kosztować. Rosjanie muszą zostać natychmiast i całkowicie odcięci od czerpania zysków z agresywnej wojny, którą prowadzili na Ukrainie. A ci, którzy są w to zamieszani, muszą ponieść wszelkie konsekwencje swoich czynów, łącznie z odszkodowaniem za wyrządzone szkody.

Panie i Panowie,
Drodzy Przyjaciele,
Zostałem poinformowany, że inicjatywa organizowania konferencji Lennarta Meri została podjęta w 2007 r., aby powstało forum dla znalezienia rozwiązań w obliczu wyzwań stających przed europejską polityką zagraniczną i bezpieczeństwa. Jestem pewien, że spostrzeżenia, którymi podzielą się znakomici prelegenci obecnej edycji, przyczynią się do zdefiniowania takich rozwiązań, także w odniesieniu do organizacji wielostronnych, w tym OBWE.

Tytuł panelu zainspirował mnie do umieszczenia w moim wprowadzeniu odniesień do muzyki rockowej. Pozwolę sobie również zakończyć jednym z nich. Król rock'n'rolla, Elvis Presley, w sposób znamienny nawoływał, by było „trochę mniej rozmów, trochę więcej działania”. Myślę jednak, że potrzebujemy obu tych rzeczy, dlatego ich oczekuję i mam nadzieję na interesujące rozmowy tu, w Tallinnie, rozmowy które staną się podstawą działań także w innych miejscach. Jeszcze raz dziękuję organizatorom za zaproszenie. A wszystkim uczestnikom – za uwagę.

Dziękuję bardzo i życzę miło i efektywnie spędzonego czasu w Tallinnie.

Może Cię zainteresować Prezydent z wizytą w Republice Estońskiej  Tallinn. Spotkanie z Dyrektor Wywiadu Narodowego USA Tallinn. Spotkanie z przedstawicielami mediów Szef BBN o wizycie Prezydenta w Estonii