Dodatkowe narzędzia

Piątek, 18 listopada 2011

IV Seminarium Eksperckie – „Model systemu monitoringu prawa”

IV Seminarium Eksperckie – „Model systemu monitoringu prawa”   |   IV Seminarium Eksperckie – „Model systemu monitoringu prawa” IV Seminarium Eksperckie – „Model systemu monitoringu prawa”

18 listopada 2011 roku w Pałacu Prezydenckim odbyło się seminarium dotyczące systemu monitoringu prawa. Było to czwarte spotkanie w cyklu seminaryjnym poświęcone stanowieniu prawa w Polsce. Kancelaria Prezydenta RP przygotowała je we współpracy z Instytutem Prawa i Społeczeństwa, którego eksperci: Otylia Trzaskalska-Stroińska i Grzegorz Wiaderek dokonali wprowadzenia do swobodnej dyskusji.

 

Spotkanie poprowadził Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Olgierd Dziekoński, natomiast wśród gości znaleźli się: Agata Wacławik-Wejman (Prezes Instytutu Prawa i Społeczeństwa, Obywatelskie Forum Legislacji), Grażyna Kopińska (Dyrektor Programu Przeciw Korupcji Fundacji im. Stefana Batorego, OFL), prof. Maria Kruk-Jarosz (Instytut Nauk Prawnych PAN), Agnieszka Rymsza (Fundacja SYNAPSIS, OFL), Katarzyna Urbańska (Dyrektor Departamentu Prawnego PKPP Lewiatan), mec. Wojciech Brochowicz, mec. Eligiusz Krześniak, dr Marian Liwo (Wyższa Szkoła Zarządzania i Informatyki w Rzeszowie), prof. Zygmunt Niewiadomski (Kierownik Katedry Prawa Gospodarczego Szkoły Głównej Handlowej), Janusz Paczocha (Instytut Ekonomiczny NBP), Artur Pietryka (Helsińska Fundacja Praw Człowieka, OFL), dr Ryszard Piotrowski (Collegium Iuridicum I Uniwersytetu Warszawskiego), dr Wojciech Rogowski (Instytut Ekonomiczny NBP, SGH), prof. Włodzimierz Szpringer (SGH), mec. Filip Wejman (INPRIS), Mirosław Wróblewski (Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich) oraz dr Tamasz Zalasiński (OFL).

 

Uczestnicy seminarium dyskutując nad modelem monitoringu prawa w Polsce próbowali udzielić odpowiedzi na nastepujące pytania: „Jakie instytucje powinny być odpowiedzialne za dokonywanie badań postlegislacyjnych?”, „Czy istnieje potrzeba tworzenia nowej instytucji koordynującej monitorowanie tworzonego prawa, czy raczej lepiej powinny być zdefiniowane i egzekwowane obowiązki istniejących podmiotów?”, „Kto powinien być odbiorcą analiz skuteczności prawa?”, „Komu rzeczywiście jest potrzebna ewaluacja prawa ex-post?”, „Jaki status i znaczenie powinny mieć badania prawa ex-post w procesie legislacyjnym?” oraz „Jak upowszechnić stosowanie ewaluacji prawa ex-post?”

 

W trakcie dyskusji podkreślono, że badania postlegislacyjne powinny być immanentnym elementem procesu stanowienia prawa, przebiegającego w następujących etapach:

1) diagnoza, analiza stanu prawnego, identyfikacja problemu regulacyjnego i opracowanie założeń,

2) przygotowanie projektu ustawy i proces jej uchwalenia,

3) wejścia w życie ustawy,

4) wykonanie badań post-legislacyjnych (stwierdzenie, czy ustawa funkcjonuje prawidłowo, a jeżeli nie to powrót do identyfikacji problemu regulacyjnego).

 

Zdaniem uczestników inflacja regulacji prawnych może wynikać także ze zbyt późnego zdiagnozowania problemu regulacyjnego. Systemowo prowadzone badania post-legislacyjne pozwolą zapobiec takiej sytuacji.

 

Ponadto stwierdzono, że im lepszy będzie proces stanowienia prawa na wcześniejszych etapach, tym mniejsze znaczenie będzie miała kontrola ex post. Dzięki ocenie skutków regulacji i konsultacjom społecznym możliwe będzie skuteczne identyfikowanie problemów, a co za tym idzie określanie narzędzi ich rozwiązywania już w zasadniczej fazie tworzenia prawa.

 

Warta zaznaczenia jest potrzeba interdyscyplinarności prowadzonego monitoringu oraz konieczność prowadzenia go tak przez organ stanowiący prawo jak i przez ośrodki zewnętrzne.

 

Zastanawiając się nad instytucjonalizacją monitoringu prawa, uczestnicy byli raczej zgodni, że wszystkie instytucje, które są obecnie odpowiedzialne za ten proces powinny być za to odpowiedzialne nadal. Mogłaby natomiast powstać jedna instytucja zbierająca opinie i dokonująca analizy zbiorczej. Instytucja ta powinna być wyposażona w uprawnienia gwarantujące możliwość badania wszystkich regulacji od początku prac nad nimi (np. poprzez włączenie jej do grupy opiniującej projekty). W tym kontekście wspomniano o organie usytuowanym przy urzędzie prezydenta w formie autonomicznego kolegium, które np. przygotowywałoby ogólny raport po zasięgnięciu opinii innych naczelnych organów władzy (marszałkowie obu izb parlamentu, Rzecznik Praw Obywatelskich itp.) lub - według innej koncepcji - odrębnej komórki w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Niektórzy uczestnicy zwracali uwagę na zasadność funkcjonowania instytucji powołanej do tego celu jako instytucji quasi-naukowej, wykorzystującej przy tym środki publiczne lub instytucji o charakterze zbliżonym do charakteru centrum badań strategicznych, skupiającej specjalistów z różnych dziedzin. Mogłaby ona postulować inicjowanie zmian niekoniecznie w drodze regulacji prawnej. Ocena i monitorowanie prawa wychodzi bowiem poza zakres prawniczy, ma ono silny związek z ekonomicznymi i społecznymi skutkami stosowania prawa. Konieczny jest szerszy zakres oceny procesu legislacyjnego, także w kontekście takich aspektów jak ochrona praw jednostki, równe traktowanie obywateli (zwrócenie uwagi na pozycję osób wykluczonych). Celem tych badań powinno być identyfikacja problemów legislacyjnych z uwzględnieniem konstytucyjności regulacji.

 

Pojawił się także pogląd, że jeżeli mamy mówić o poprawie w zakresie całego systemu prawa, a nie poszczególnych ustaw to należy powrócić do dyskusji nad raportem o stanie prawa. W związku z tym można zlecić jego przygotowanie instytucji naukowej, ale funkcjonującej np. przy Sejmie RP, która realizowałaby plan monitoringu na całą kadencje.

 

Badania ex post powinny prowadzić do odpowiedzi na pytanie w którym punkcie procesu legislacyjnego psuje się prawo. Analizy prawa powinny być powszechnie dostępne a dodatkowo skierowane do organów stanowiących prawo.

 

W podsumowaniu dyskusji stwierdzono, że:

- celowy jest monitoring prawa względem nowych regulacji, jak również wobec regulacji obowiązujących,

- dobra praktyka jest często bardziej istotna niż regulacje prawne,

- rozróżniać należy monitoring prawa od kontroli jego stosowania,

- instytucjonalizacja podmiotów monitorujących prawa jest zagadnieniem wymagającym szczególnie wnikliwej analizy.

 

Minister Olgierd Dziekoński podziękował kierownictwu i ekspertom INPRIS za merytoryczne wkład w przygotowanie seminarium i zapowiedział, że kolejne spotkanie, w pierwszej połowie grudnia br., poświęcone zostanie dobrym praktykom w dziedzinie stanowienia prawa wypracowanym w systemach innych państw.

Poleć znajomemu