Menu rozwijane

Zgodnie z art. 138 Konstytucji Prezydent nadaje ordery i odznaczenia.

Ordery i odznaczenia nadaje się na zasadach określonych w ustawie z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach.

Ordery i odznaczenia stanowią najwyższe wyróżnienie zasług cywilnych i wojskowych położonych w czasie pokoju lub wojny dla chwały i rozwoju Rzeczypospolitej Polskiej.

Nadawane są następujące ordery:

  • Order Orła Białego,
  • Order Odrodzenia Polski (pięcioklasowy),
  • Order Krzyża Wojskowego (trzyklasowy),
  • Order Krzyża Niepodległości (dwuklasowy),
  • Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (pięcioklasowy).

Nadawane są następujące odznaczenia:

  • Krzyż Wolności i Solidarności,
  • Medal Virtus et Fraternitas,
  • Krzyż Zasługi (trzystopniowy),
  • Krzyż Zasługi za Dzielność,
  • Medal za Ofiarność i Odwagę,
  • Medal za Długoletnią Służbę (trzystopniowy),
  • Medal za Długoletnie Pożycie Małżeńskie,
  • Krzyż Zesłańców Sybiru,
  • Krzyż Wschodni,
  • Krzyż Zachodni,
  • Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości.

Ponadto nadawane są odznaczenia wojskowe:

  • Krzyż Wojskowy,
  • Wojskowy Krzyż Zasługi z Mieczami,
  • Morski Krzyż Zasługi z Mieczami,
  • Lotniczy Krzyż Zasługi z Mieczami,
  • Wojskowy Krzyż Zasługi,
  • Morski Krzyż Zasługi,
  • Lotniczy Krzyż Zasługi,
  • Gwiazda Afganistanu;
  • Gwiazda Czadu,
  • Gwiazda Iraku,
  • Gwiazda Konga,
  • Gwiazda Morza Śródziemnego,
  • Gwiazda Załóg Lotniczych.

Ordery i odznaczenia wojenne mogą być nadawane tylko w czasie wojny oraz nie później niż pięć lat po jej zakończeniu:

  • Order Wojenny Virtuti Militari (pięcioklasowy),
  • Krzyż Walecznych,
  • Krzyż Zasługi z Mieczami (trzystopniowy).

Nadawanie orderów i odznaczeń wojennych za dotychczasowe zasługi zostało zakończone.

Ordery nadaje Prezydent z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezesa Rady Ministrów lub Kapituł Orderów.

Prezydent nadaje odznaczenia z własnej inicjatywy lub na wniosek Prezesa Rady Ministrów, ministrów, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów, a w przypadku Krzyża Wolności i Solidarności, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zaś w przypadku Medalu Virtus et Fraternitas, na wniosek Dyrektora Instytutu Solidarności i Męstwa imienia Witolda Pileckiego.

Ordery i odznaczenia wojenne w czasie wojny nadaje w Siłach Zbrojnych, z upoważnienia Prezydenta, Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych RP.

Krzyż Kawalerski Orderu Krzyża Wojskowego (kl. III) i Krzyż Wojskowy mogą być nadane formacji walczącej, zaś Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (V kl.) i Krzyż Walecznych, mogą być nadane formacji walczącej lub miejscowości, ale tylko w czasie wojny lub w ciągu 5 lat od jej zakończenia. Pozostałych orderów i odznaczeń nie nadaje się zbiorowościom.

Na straży honoru orderu, dla którego została ustanowiona stoi Kapituła Orderu.

Kapituła ma prawo wyrażania opinii we wszystkich sprawach dotyczących orderu,
a w szczególności:

  • opiniuje wnioski o nadanie lub pozbawienie orderu, wniesione przez Prezesa Rady Ministrów przed ich przedstawieniem Prezydentowi,
  • może wystąpić do Prezydenta z inicjatywą nadania orderu lub jego pozbawienia,
  • zapoznaje się z projektami aktów normatywnych dotyczących orderu,
  • może występować do organów uprawnionych o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w sprawach dotyczących orderu.

Ordery i odznaczenia nadaje się obywatelom polskim. Ordery i odznaczenia mogą być nadawane również cudzoziemcom za zasługi położone dla Rzeczypospolitej Polskiej lub jej obywateli, a także stosownie do zwyczajów międzynarodowych.

Obywatel polski może przyjąć order, odznaczenie lub inne zaszczytne wyróżnienie nadane przez najwyższe władze obcego państwa, po uzyskaniu na to zgody Prezydenta.

Ordery i odznaczenia mogą być nadawane pośmiertnie, jednakże z wnioskiem o odznaczenie zasłużonych osób zmarłych można wystąpić wyjątkowo – w uznaniu szczególnych i godnych upamiętnienia zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej. Krzyż Zesłańców Sybiru nadawany jest osobom żyjącym w dniu wejścia ustawy w życie, tj. 1 stycznia 2004 r.

Odznaki orderów i odznaczeń wręcza Prezydent. W jego imieniu odznaki orderów i odznaczeń mogą wręczać:

  • osoby uprawnione do występowania z wnioskami o nadanie orderów i odznaczeń oraz ich zastępcy,
  • w Siłach Zbrojnych – dowódcy upoważnieni przez Ministra Obrony Narodowej, a w czasie wojny przez Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,
  • za granicą – kierownicy polskich przedstawicielstw dyplomatycznych oraz kierownicy urzędów konsularnych,
  • odznakę Medalu za Długoletnie Pożycie Małżeńskie, w imieniu Prezydenta mogą wręczać: marszałek województwa, starosta, prezydent miasta, burmistrz oraz wójt.

Prezydent może upoważnić inne osoby do wręczania odznak orderów i odznaczeń w jego imieniu.

Osoba odznaczona otrzymuje nieodpłatnie odznakę nadanego orderu lub odznaczenia oraz legitymację. W przypadku zgubienia lub zniszczenia odznaki nadanego orderu lub odznaczenia, na prośbę osoby odznaczonej lub członka jej najbliższej rodziny można ponownie wydać odpłatnie odznakę nadanego jej orderu lub odznaczenia. Wtórnik legitymacji wydawany jest nieodpłatnie.

Jeżeli nadanie orderu lub odznaczenia nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd lub osoba odznaczona dopuściła się czynu, wskutek którego stała się niegodna orderu lub odznaczenia, Prezydent może podjąć decyzję o pozbawieniu orderu lub odznaczenia. Decyzja o pozbawieniu może dotyczyć wszystkich lub tylko niektórych orderów i odznaczeń.

Prezydent może podjąć decyzję o pozbawieniu orderów i odznaczeń:

  • z własnej inicjatywy,
  • na wniosek Kapituł Orderów,

na wniosek organów uprawnionych do występowania z wnioskami o nadanie orderów i odznaczeń, po zasięgnięciu opinii wnioskodawcy, a w przypadku pozbawienia orderu – po zasięgnięciu opinii odpowiedniej Kapituły.