Menu rozwijane

Prezydent dysponuje szeregiem kompetencji kreacyjnych, które pozwalają – w określonym Konstytucją zakresie – na kształtowanie sposobu wykonywania uprawnień przez organy władzy sądowniczej:

  • powoływanie sędziów,
  • powoływanie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego,
  • powoływanie Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego,
  • powoływanie Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego,
  • powoływanie prezesów Sądu Najwyższego oraz wiceprezesów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Na mocy art. 179 Konstytucji, sędziowie są powoływani przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa na czas nieoznaczony. Prezydent powołuje osoby do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego w:

  • Sądzie Najwyższym,
  • sądach powszechnych (tj. sądach apelacyjnych, okręgowych, rejonowych),
  • sądach administracyjnych (tj. Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz wojewódzkich sądach administracyjnych),
  • sądach wojskowych (tj. wojskowych sądach okręgowych oraz wojskowych sądach garnizonowych).

Zgodnie z art. 44a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa, Krajowa Rada Sądownictwa przedkłada Prezydentowi uchwałę zawierającą wniosek o powołanie do pełnienia urzędu sędziego wraz z uzasadnieniem i informacją o pozostałych kandydatach na stanowisko sędziowskie wraz z oceną wszystkich kandydatów.

Decyzję o powołaniu Prezydent podejmuje w formie postanowienia. Indywidualne akty nominacyjne sędziowie odbierają z rąk Prezydenta i składają na Jego ręce ślubowanie.

Prezydent wykonuje również wiele uprawnień o charakterze organizacyjnym i kreacyjnym, które mają istotne znaczenie dla funkcjonowania centralnych konstytucyjnych organów państwa, jak:

  • składanie wniosku do Sejmu o powołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego;
  • powoływanie trzech członków Rady Polityki Pieniężnej;
  • powoływanie i odwoływania członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego;
  • powoływanie dwóch członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;
  • powoływanie i odwoływania Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Prezydent jako reprezentant państwa w stosunkach zewnętrznych mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej Polskiej w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych, jak również przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przy nim przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i organizacji międzynarodowych (art. 133 ust. 1 pkt 2 i 3 Konstytucji).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o służbie zagranicznej, ambasadora mianuje i odwołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw zagranicznych, zaakceptowany przez Prezesa Rady Ministrów.

Na mocy Konstytucji, jako najwyższy zwierzchnik Sił Zbrojnych, Prezydent:

  • mianuje Szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów Sił Zbrojnych na czas określony,
  • mianuje i odwołuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych na czas wojny (na wniosek Prezesa Rady Ministrów),
  • nadaje określone w ustawach stopnie wojskowe (na wniosek Ministra Obrony Narodowej).

Zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, Prezydent na wniosek Ministra Obrony Narodowej mianuje:

  • na pierwszy stopień oficerski (podporucznika) oraz na stopnie oficerskie generałów i admirałów,
  • na stopień wojskowy Marszałka Polski oficera posiadającego stopień wojskowy generała (admirała) za wyjątkowe zasługi dla Sił Zbrojnych.

Zgodnie z ustawą z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, Prezydent na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych mianuje na pierwszy stopień oficerski oraz na stopnie generalnego inspektora Policji i nadinspektora Policji.

Zgodnie z ustawą z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, Prezydent na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych mianuje na pierwszy stopień oficerski Straży Granicznej oraz na stopień generała Straży Granicznej.

Zgodnie z ustawą z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, Prezydent na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Szefem Krajowej Administracji Skarbowej mianuje na pierwszy stopień służbowy w korpusie oficerów młodszych Służby Celno–Skarbowej oraz na stopnie służbowe w korpusie generałów Służby Celno–Skarbowej.

Zgodnie z ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, Prezydent na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych nadaje stopień nadbrygadiera i generała brygadiera nadaje Prezydent na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Zgodnie z ustawą z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, Prezydent na wniosek Ministra Sprawiedliwości nadaje pierwszy stopień w korpusie oficerów Służby Więziennej oraz stopień generała Służby Więziennej.

Zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2006 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego, Prezydent na wniosek Ministra Obrony Narodowej mianuje na pierwszy stopień w korpusie oficerów oraz na stopień generała brygady.

Zgodnie z ustawą z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu, Prezydent na wniosek Prezesa Rady Ministrów mianuje na pierwszy stopień w korpusie oficerów oraz na stopień generała brygady.

Tytuł profesora nadaje Prezydent na wniosek Rady Doskonałości Naukowej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W przypadku powzięcia wiadomości o możliwości naruszenia praw autorskich przez osobę, której dotyczy wniosek, Prezydent może zwrócić się do Rady Doskonałości Naukowej o dołączenie do wniosku opinii komisji do spraw etyki w nauce Polskiej Akademii Nauk. Decyzję o nadaniu tytułu profesora Prezydent podejmuje w formie postanowienia. Indywidualne akty nadające przedmiotowy tytuł profesorowie odbierają z rąk Prezydenta.

Na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, Prezydent powołuje i odwołuje członków Rady Dialogu Społecznego, będących przedstawicielami strony pracowników i strony pracodawców, a także przedstawicielami strony rządowej. Ponadto Prezydent powołuje do udziału i odwołuje z udziału w pracach Rady Dialogu Społecznego swojego przedstawiciela oraz przedstawicieli Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego oraz Głównego Inspektora Pracy. Biorą oni udział w pracach Rady z głosem doradczym.

Prezydent powołuje jednego członka do siedmioosobowej Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15 – na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2019 r. o Państwowej Komisji do spraw wyjaśniania przypadków czynności skierowanych przeciwko wolności seksualnej i obyczajności wobec małoletniego poniżej lat 15.

Zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, Prezydent – na wniosek Prezesa Narodowego Banku Polskiego – powołuje i odwołuje członków Zarządu NBP, w tym dwóch wiceprezesów NBP.

Na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Prezydent powołuje dwóch członków Kolegium Instytutu Pamięci.

W świetle ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, członkiem Komisji Nadzoru Finansowego jest m.in. przedstawiciel Prezydenta.

Na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, w skład Kolegium do Spraw Cyberbezpieczeństwa wchodzi, jako członek Kolegium, Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego, jeżeli został wyznaczony przez Prezydenta. Ponadto przedstawiciel Prezydenta może uczestniczyć w pracach nad projektem Strategii Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o Narodowym Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa, Prezydent powołuje członków  Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa w tym przewodniczącego, zastępców przewodniczącego i sekretarza Komitetu.

Na podstawie ustawy z dnia 18 września 2001 r. o fundacji – Zakłady Kórnickie, w skład Rady Kuratorów fundacji „Zakłady Kórnickie” powoływanej na 5 lat wchodzą przedstawiciele Prezydenta.

W świetle ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o fundacji – Centrum Badania Opinii Społecznej, w skład Rady CBOS wchodzi m.in. przedstawiciel Prezydenta.

Zgodnie z ustawą z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, w pracach Rady Centrum, a także w pracach Komitetu Sterującego może uczestniczyć, z głosem doradczym, przedstawiciel Prezydenta.

Na mocy ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, Rada do spraw Zdrowia Publicznego składa się m.in. z przedstawiciela Prezydenta.

Zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o Narodowej Strategii Onkologicznej, w skład działającego przy ministrze właściwym do spraw zdrowia Zespołu do spraw Narodowej Strategii Onkologicznej wchodzi m.in. przedstawiciel Prezydenta.

W świetle ustawy z dnia 7 października 2020 r. o Funduszu Medycznym, Rada Funduszu Medycznego składa się m.in. z dwóch przedstawicieli Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, Rada Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego oraz Edukacji Prawnej składa się z piętnastu członków, a w jej skład Rady wchodzi m.in. przedstawiciel Prezydenta.

Na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w skład Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem wchodzi przedstawiciel Prezydenta.

Ponadto, Prezes Rady Ministrów powołuje i odwołuje Szefów Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu po zasięgnięciu opinii Prezydenta (jak również opinii Kolegium do Spraw Służb Specjalnych oraz sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych). Premier, zwracając się do Prezydenta o wyrażenie opinii, załącza opinię Kolegium do Spraw Służb Specjalnych.

Prezydent może także delegować swojego przedstawiciela do udziału w posiedzeniach Kolegium do Spraw Służb Specjalnych.

Zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Prezes Rady Ministrów powołuje na czteroletnią kadencję i odwołuje Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego po zasięgnięciu opinii Prezydenta (a także opinii Kolegium do Spraw Służb Specjalnych oraz Sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych).

Zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego, na wniosek Ministra Obrony Narodowej, Prezes Rady Ministrów powołuje i odwołuje Szefów Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego, po zasięgnięciu opinii Prezydenta (oraz Kolegium do Spraw Służb Specjalnych i sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych). Premier, zwracając się do Prezydenta o wyrażenie opinii, załącza opinie Kolegium do Spraw Służb Specjalnych i sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych.

Na podstawie ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze, Prokuratora Krajowego jako pierwszego zastępcę Prokuratora Generalnego oraz pozostałych zastępców Prokuratora Generalnego powołuje spośród prokuratorów Prokuratury Krajowej Prezes Rady Ministrów na wniosek Prokuratora Generalnego po uzyskaniu opinii Prezydenta, a odwołuje z pełnienia tych funkcji za jego zgodą.

Na mocy ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, Prezydent może skierować do prac Rządowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, na prawach członka, Szefa Biura Bezpieczeństwa Narodowego lub innego przedstawiciela.